Zegar systemowy
Zegar systemowy to sygnał elektryczny pojawiający się na magistrali sterującej, który regularnie zmienia swój stan między zerem a jedynką.
Wszelkie działania procesora są zsynchronizowane z przełączeniami sygnału zegara.
Częstotliwość, z jaką zegar zmienia stany, to częstotliwość zegara systemowego,
a czas przełączenia z zera na jedynkę i z powrotem na zero to okres zegara (cykl zegara).
- Procesory z lat 2010-tych pracowały z zegarem 3-4 GHz (cykl około 0,3 ns).
- Dziś procesory biurkowe osiągają w trybie turbo do około 5-6 GHz (cykl około 0,17-0,2 ns),
laptopowe i serwerowe pracują wolniej. Częstotliwość zmienia się dynamicznie zależnie od obciążenia, temperatury i zużycia energii.
- Przy 5 GHz światło w próżni przebywa w jednym cyklu zaledwie 6 cm, a sygnał w układzie scalonym jeszcze mniej.
To jeden z powodów, dla których nie opłaca się dalej podnosić zegara.
- Kolejne generacje procesorów przyspieszają głównie dzięki większej liczbie rdzeni, szerszemu wykonywaniu
(kilka instrukcji na cykl) i większym pamięciom podręcznym.

Liczbę cykli licznika TSC zwraca instrukcja rdtsc (wynik w EDX:EAX). Pozwala to mierzyć czas w cyklach:
#include <x86intrin.h>
#include <cstdio>
int main() {
unsigned long long start = __rdtsc();
// ... mierzony fragment kodu ...
unsigned long long koniec = __rdtsc();
printf("%llu cykli\n", koniec - start);
}
- Licznik TSC tyka ze stałą częstotliwością, która nie musi być równa aktualnej częstotliwości rdzenia (turbo, oszczędzanie energii).
- Wykonywanie poza kolejnością zaburza pomiar, więc w dokładnych testach dodaje się
lfence lub cpuid.
- Liczniki sprzętowe:
perf stat -e cycles,instructions ./program.